Mèn mén, vốn là món ăn đơn giản của đồng bào vùng cao, chủ yếu là người H'Mông, nay đã trở thành một đặc sản được nhiều người yêu thích.
Để làm được món mèn mén ngon, người H'Mông phải theo một cách làm công phu. Bà Giàng Thị Só, ở bản Nậm Ngám A, xã Pú Nhi, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, cho biết chọn nguyên liệu là bước đầu tiên và quan trọng nhất. “Ngô làm mèn mén thường là ngô trắng hoặc ngô vàng trồng tại địa phương. Những hạt to, mẩy và bóng sẽ cho mèn mén ngon nhất”, bà Só nói.

Người ta chọn những hạt ngô to, mẩy để làm mèn mén ngon.
Sau khi thu hoạch, ngô được xay bằng cối đá truyền thống. Công đoạn khá vất vả này mang lại cho mèn mén hương vị đặc trưng của vùng cao. Xay xong, bột ngô được rây kỹ hai, ba lần để loại bỏ tạp chất, rồi trộn với lượng nước vừa đủ và đem đồ.

Cối đá truyền thống được dùng để xay ngô.
Việc đồ thường làm hai lần để bột chín đều và đạt độ dẻo tốt nhất. Thời gian đồ tùy loại ngô. Ngô non chín nhanh hơn, chỉ cần hơi nước là bột nở. Ngô già cần đồ lâu hơn. Lần đồ thứ hai kéo dài khoảng 30 đến 40 phút, giúp mèn mén chín đều và có màu vàng đẹp.

Bột ngô được rây hai, ba lần để có bột mịn, sờ thấy mát tay.
Bột ngô được rây 2 đến 3 lần để có bột mịn, sờ thấy mát tay. Theo bà Giàng Thị Só, thời cuộc sống còn khó khăn, mèn mén là lương thực chính của người H'Mông. Bột ngô được xay mịn, đem đồ, cho ra món ăn thơm và tơi xốp. Tuy nhiên, với lối sống hiện đại hơn, người ta thường trộn bột ngô với gạo nếp để món ăn thêm ngon và dẻo.

Bột ngô trộn với gạo nếp để tăng hương vị và độ dẻo.
“Mèn mén thường ăn với nhiều loại canh như canh cải, canh bí, nước luộc... Tuy nhiên, canh gà vẫn được ưa chuộng nhất. Sự kết hợp hài hòa giữa vị bùi của mèn mén và vị ngọt của thịt gà tạo nên một món ăn ngon tuyệt”, bà Só nói.

Làm một món mèn mén ngon cần nhiều thời gian và nhiều công đoạn.
Trước đây, người H'Mông ăn mèn mén (cơm ngô) hằng ngày. Ngày nay, ở các phiên chợ vùng cao, mèn mén được xem là đặc sản, món quà không thể thiếu với nhiều du khách. Món thường ăn kèm canh giá đỗ và thắng cố (món hầm truyền thống), tạo nên một bữa ăn đậm đà.

Ở các phiên chợ, mèn mén thường được ăn kèm thắng cố.
Mèn mén không chỉ là món ăn đã nuôi sống bao thế hệ người vùng cao; nó còn phản ánh văn hóa ẩm thực và phong tục của người H'Mông, những người chủ yếu trồng ngô trên những núi đá cao, nơi rất khó trồng lúa.
Nguồn: Quang Đạt

