Tìm hiểu thêm về Ẩm thực Huế: Top 10 món ngon cung đình và dân gian

1. Bún bò Huế: biểu tượng cay nồng của đất cố đô

Giới thiệu & nguyên liệu

Được xem là một kiệt tác của ẩm thực Việt, bún bò Huế mang trọn sự đậm đà và phức hợp của ẩm thực miền Trung. Khác bún sợi nhỏ ngoài Bắc hay trong Nam, món này dùng sợi bún to tròn, chần cho dai, chắc. Phần ăn kèm rất đầy đặn: bắp bò thái mỏng mềm, một khoanh giò heo ninh đến khi da mềm dẻo, chả cua (chả cua) màu cam làm thủ công và miếng huyết heo mịn.

Bún bò Huế: biểu tượng cay nồng của đất cố đô
Ảnh: Jang'S

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Linh hồn của bún bò Huế là nồi nước dùng thơm sâu, ninh lâu từ xương bò và giò heo, vớt bọt liên tục. Bản sắc hương vị dựa trên hai trụ cột: sả tươi đập dập nhiều cho mùi thơm mát, và mắm ruốc Huế. Mắm ruốc được lọc với nước trong rồi cho vào thật vừa tay, tạo vị umami mặn mòi không thể thiếu mà không át mùi. Một lớp dầu điều phi ớt tươi phủ lên nước dùng màu đỏ au và vị cay nồng. Tô bún dọn thật nóng, rắc hành lá, hành tây, kèm đĩa rau đầy: giá giòn, rau muống chẻ, bắp chuối bào, rau thơm và chanh.

  • Ăn ở đâu:

    • Bún Bò Mụ Rớt - 22 Đất Thánh, TP Huế.

    • Bún Bò O Cúng - 23 Trịnh Công Sơn, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 35.000 - 60.000 đồng một tô.

2. Cơm hến: món dân dã sông nước được thăng hoa

Giới thiệu & nguyên liệu

Gắn với ký ức dân gian và bắt nguồn từ những gia đình làm nghề cào hến nghèo ở cồn Hến (Cồn Hến), cơm hến có lẽ là món độc đáo và tiêu biểu nhất của miền sông nước cố đô. Món ăn dựa trên sự kết hợp táo bạo: cơm trắng nguội để từ hôm trước cho hạt tơi, và thật nhiều hến (hến) nhỏ. Được cào tay trên những bãi cát, bùn sông Hương, con hến nhỏ xíu nổi tiếng thịt chắc, đậm và ngọt tự nhiên.

Bún hến, cơm hến hay các món ăn được chế biến có hến là những món ẩm thực dân gian luôn được du khách ưa tích mỗi lần tới Huế.
Ảnh: Phúc Đạt

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Làm cơm hến là cả một nghệ thuật phối hợp, mỗi nguyên liệu góp một nét kết cấu hay hương vị riêng. Hến được xào nhanh lửa lớn với hành phi, tỏi và ớt tươi giã. Trong tô lớn, cơm nguội được phủ hến xào rồi thêm rất nhiều thứ: tóp mỡ giòn rụm (tóp mỡ), đậu phộng rang dầu điều, mè rang, khế chua và chuối chát thái thật mỏng, bạc hà (bạc hà) bào và các loại rau thơm địa phương (húng, quế, ngò). Tất cả được nêm một muỗng mắm ruốc nguyên chất pha ớt rừng. Món ăn dọn kèm chén nước luộc hến bốc khói, thêm gừng đập và thật cay, có thể húp riêng cho tương phản với cơm nguội hoặc chan thẳng vào tô cho quyện.

  • Ăn ở đâu:

    • Quán Cơm Hến Hoa Đông - 64 kiệt 7 Ưng Bình, Cồn Hến, TP Huế.

    • Cơm Hến O Nhỏ - đường Phạm Hồng Thái, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 15.000 - 25.000 đồng một tô.

3. Bánh bèo: những dấu chén bột gạo hấp tinh tế

Giới thiệu & nguyên liệu

Viên ngọc của truyền thống bánh gạo nhỏ làm nên tiếng tăm các bữa quà chiều xứ Huế, bánh bèo mang cái tên thơ mộng vì hình dáng như lá bèo (bèo). Vốn là món quà của các gia đình quý tộc và cung đình, bánh nổi bật nhờ sự nhẹ nhàng. Bột lỏng được pha từ bột gạo ngon với chút bột năng cho dẻo, nước sạch và nhúm muối, rồi đổ vào thật nhiều chén nhỏ bằng sành hoặc sứ.

Bánh bèo: những dấu chén bột gạo hấp tinh tế

Ảnh: Quang Nguyễn Vinh

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Bánh được hấp trong nồi hấp lớn lửa thật to. Chỉ vài phút, hơi nóng làm bột đông lại thành lớp bánh mỏng trắng trong như xà cừ, giữa tự lõm xuống nhẹ. Vừa lấy ra, người làm rắc lên mỗi chén một nhúm tôm cháy: tôm tươi luộc, bóc vỏ, sấy khô rồi giã thành sợi tơi như bông, màu cam tươi. Rắc thêm tóp mỡ vàng và rưới chút mỡ hành (mỡ hành). Khi ăn phải dùng que tre nhỏ vót riêng để lách bánh khỏi chén, sau khi rưới vài giọt nước mắm thật loãng, pha riêng không tỏi không chanh mà ngâm lâu với ớt hiểm thái lát, để không làm mất mùi thơm của tôm.

  • Ăn ở đâu:

    • Quán Bánh Bèo O Lé - 104/17/9 Kim Long, TP Huế.

    • Quán Bánh Bèo - Nậm - Lọc Trung Bộ - 16 Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 30.000 - 50.000 đồng một mâm 10-12 chén.

4. Bánh bột lọc: vẻ trong veo vui mắt của bột năng

Giới thiệu & nguyên liệu

Biểu tượng không thể thiếu của tay nghề ẩm thực vùng đất, bánh bột lọc được yêu thích nhờ độ dai (độ dai) rất đặc trưng, vừa chắc vừa đàn hồi. Khác các loại bánh gạo khác ở Huế, vỏ bánh chỉ làm từ bột năng (bột sắn) nguyên chất, nhào với nước sôi cho dẻo mềm. Nhân bánh có hai sản vật địa phương: một con tôm nguyên con còn đuôi và vỏ mỏng, cùng một miếng nhỏ ba chỉ heo quê vừa nạc vừa mỡ.

Bánh bột lọc: vẻ trong veo vui mắt của bột năng

Ảnh: Theodore Nguyễn

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Nhân được rim kỹ trước: tôm và thịt được xào với hành tím, đường, nước mắm ngon và nhiều tiêu đen xay đến khi keo lại. Người làm nặn tay những miếng bột nhỏ, cho nhân vào rồi gập thành hình bán nguyệt, bấm chặt mép. Bánh có hai kiểu truyền thống: gói lá chuối hơ lửa rồi hấp (bánh bột lọc gói), hoặc luộc thẳng trong nồi nước sôi rồi ngâm mỡ hành (bánh bột lọc trần). Khi chín, vỏ bánh trong suốt, lộ màu đỏ cam của tôm và màu nâu của thịt. Bánh ăn nóng, chấm nước mắm nguyên chất thật đậm với thật nhiều ớt đỏ cay xé.

  • Ăn ở đâu:

    • Quán Gốc Bánh Bèo Bà Cư - 107 Nguyễn Huệ, TP Huế.

    • Quán Bánh Mạ Đỏ - đường Mai Thúc Loan, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 20.000 - 40.000 đồng một phần (hoặc một chục cái).

5. Bánh khoái: chiếc bánh giòn của những bữa tiệc xưa

Giới thiệu & nguyên liệu

Được xem là kiệt tác của các món chiên xứ Huế, bánh khoái là chiếc bánh vàng, xốp và dày, thường bị du khách so với bánh xèo miền Nam nhưng nhỏ hơn, giòn hơn nhiều và đậm đà kiểu cung đình. Bột làm từ gạo xay nước tươi, thêm chút bột nghệ cho màu, chút bột năng cho cứng và nhất là trứng gà hoặc trứng cút đánh tan cho bánh vàng, béo khi chiên.

banh-khoai-va-nhung-loai-banh-ngon-noi-tieng-xu-hue-ivivu-1

Ảnh: Thuyseatbook

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Đổ bánh khoái cần khuôn gang nhỏ thành cao, nung thật nóng với dầu hoặc mỡ heo. Khi khuôn bốc khói, người làm đổ một vá bột, bột xèo lên ngay, tạo mép dày và xốp. Lập tức cho nhân đầy đặn: tôm sông xào, thịt ba chỉ hoặc chả (chả giò), trứng cút lòng đào, giá non giòn và hành lá. Bánh chiên đến khi đáy nâu vàng, cứng giòn. Dấu ấn thực sự của bánh khoái là nước chấm: không chấm nước mắm mà chấm nước lèo, loại nước chấm nóng, sánh và rất cầu kỳ, nấu từ gan heo băm, thịt heo xay, tương (tương), bơ đậu phộng và mè rang. Ăn kèm xà lách, rau thơm, vả, chuối chát và khế cho bớt ngấy.

  • Ăn ở đâu:

    • Bánh Khoái Lạc Thiện - 6 Trần Hưng Đạo (gần cửa Đông Ba), TP Huế.

    • Bánh Khoái Hạnh - 11 Phó Đức Chính, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 25.000 - 45.000 đồng một cái.

6. Bánh nậm: vị mềm tan trong lá chuối

Giới thiệu & nguyên liệu

Hiện thân hoàn hảo cho vẻ thanh tao, giản dị và lịch lãm của ẩm thực quý tộc và cung đình Huế, bánh nậm là chiếc bánh hấp hình chữ nhật thật mỏng, nổi tiếng mềm mịn tuyệt đối. Bột bánh lỏng nhẹ, pha từ bột gạo trắng ngon với nước ấm, chút bột năng và chút dầu thơm. Nhân bánh dàn thành dải mảnh ở giữa, gồm tôm tươi bóc vỏ và thịt ba chỉ heo quê băm nhuyễn, nêm tiêu trắng, hành phi và nhuộm màu cam tự nhiên bằng dầu điều.

Bánh nậm Huế
Ảnh: Điện Máy Xanh

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Gói bánh nậm đòi hỏi bàn tay thật khéo: một vá bột lỏng được đổ giữa miếng lá chuối đã rửa, lau khô và hơ lửa cho mềm. Người làm cho nhân lên rồi gấp lá thành gói dẹt, vuông vức, đem hấp khoảng mười phút. Gặp nóng, mùi lá chuối thấm sâu vào bột. Khi ăn, mở gói ngay trên đĩa để lộ phần bánh mềm: dùng muỗng xúc, bánh như trôi trên lưỡi. Rưới chút nước mắm loãng hơi ngọt thêm vài lát ớt hiểm tươi, đánh thức vị ngọt dịu của bột và tôm.

  • Ăn ở đâu:

    • Quán Bánh Bèo - Nậm - Lọc Bà Đỏ - 8 Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Huế.

    • Quán Bánh Ram Ít & Nậm O Giàu - đường Đặng Đức Siêu, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 20.000 - 35.000 đồng một phần.

7. Nem lụi Huế: những xiên thịt thơm mùi sả

Giới thiệu & nguyên liệu

Món không thể thiếu trong những buổi tối ăn uống quây quần bên sông Hương, nem lụi là xiên thịt heo nướng than, nổi tiếng thơm lừng mùi sả và gia vị. Thịt heo tươi vừa nạc vừa mỡ được quết thật kỹ trong cối thành giò sống (giò sống) mịn và dai tự nhiên. Giò sống được nêm đậm tỏi, hành, đường, tiêu đen và chút nước mắm ngon.

Nem lụi Huế: những xiên thịt thơm mùi sả
Ảnh: Bùi Thủy

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Nét riêng của nem lụi nằm ở que xiên: giò không quấn vào que tre thường mà nắn thẳng quanh phần non của cây sả tươi (sả cây). Khi nướng trên than hồng, hơi nóng làm sả tiết tinh dầu thấm vào thịt từ bên trong, còn mặt ngoài vàng ươm, hơi cháy cạnh. Khi ăn, mỗi người lấy bánh tráng mỏng, đặt thật nhiều rau thơm (húng, quế, ngò), xà lách, khế chua, chuối chát và vả, rồi tuốt nem khỏi cây sả và cuốn lại. Cuốn được chấm đẫm vào nước lèo nóng, béo, sánh, nấu từ gan heo, tương và đậu phộng giã.

  • Ăn ở đâu:

    • Quán Nem Lụi Ông Mệ Ngoại - 85 Nguyễn Huệ, TP Huế.

    • Quán Nem Lụi Nguyễn Trường Tộ - đường Nguyễn Trường Tộ, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 50.000 - 85.000 đồng một phần (kèm rau và nước chấm).

8. Bánh ram ít: sự kết hợp thơ mộng của giòn và mềm

Giới thiệu & nguyên liệu

Tổng hòa hình thức và hương vị của ẩm thực Huế, bánh ram ít lấy cảm hứng từ các món cung đình tinh tế, nơi sự cân bằng kết cấu giữ vai trò quan trọng. Chiếc bánh độc đáo này chồng hai kết cấu trái ngược lên nhau: đế chiên giòn (bánh ram) đỡ một viên bánh hấp mềm (bánh ít). Cả hai phần đều làm từ bột nếp dẻo, còn viên bánh trên có nhân tôm sông và thịt ba chỉ xào tiêu.

Món bánh ram ít do bà Trần Thị Quỳnh Loan, với hơn 60 năm kinh nghiệm nấu. Ảnh:Quán bánh Bà Chi
Ảnh: Quán bánh Bà Chi

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Làm bánh cần hai cách nấu riêng. Một bên, những viên nếp có nhân (bánh ít) được đặt trên lá chuối thoa dầu rồi hấp nhẹ đến khi mềm, mịn và hơi trong. Bên kia, những miếng bột nếp dẹt (bánh ram) được thả vào chảo dầu sôi, phồng lên, vàng và giòn xốp. Ngay trước khi dọn, người làm đặt viên bánh hấp lên mỗi đế chiên, rắc tôm cháy (tôm cháy) vàng và rưới mỡ hành. Miếng đầu tiên thật khó quên: phần trên mềm dẻo tan dần rồi gặp lớp đế giòn tan kêu rôm rốp, tất cả thêm đậm đà với nước mắm chua ngọt cay.

  • Ăn ở đâu:

    • Quán Bánh Ram Ít O Thảo - đường Mạc Đĩnh Chi, TP Huế.

    • Các quán đặc sản trên đường Kim Long, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 30.000 - 50.000 đồng một đĩa.

9. Chè hạt sen bọc nhãn lồng: món chè cung đình

Giới thiệu & nguyên liệu

Được xem là kiệt tác của nghệ thuật làm chè (chè) xứ Huế, chè hạt sen bọc nhãn lồng là món chè quý phái xưa dành cho hoàng gia trong những mùa hè oi bức ở kinh thành. Món chè có hai báu vật của đất Huế: hạt sen tươi hồ Tịnh Tâm, nổi tiếng thơm nhẹ và bùi, và nhãn lồng tươi cùi dày, trong và giòn.

Chè hạt sen bọc nhãn lồng: món chè cung đình
Ảnh: Bùi Thủy

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Nấu món chè này đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn vô cùng. Hạt sen tươi được lấy tim đắng rồi hấp với chút đường đến khi chín mềm mà không vỡ. Song song, nhãn được bỏ hột bằng con dao nhỏ sắc để giữ nguyên trái. Người nấu khéo léo nhét từng hạt sen chín vào mỗi trái nhãn, tạo thành “viên ngọc” quý. Sau đó thả vào nồi nước đường phèn trong, ướp hoa nhài hoặc hoa bưởi. Dọn ấm hoặc mát với vài viên đá trong chén thủy tinh, chè có nước trong vắt thơm hương hoa, nơi vị giòn mọng của nhãn tương phản tuyệt vời với vị bùi mềm của hạt sen.

  • Ăn ở đâu:

    • Chè Hẻm - 1 kiệt 29 Hùng Vương, TP Huế.

    • Chè Mủ Dừa Hạt Sen Ngọc Hiền - 67 Trần Hưng Đạo, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 20.000 - 35.000 đồng một chén.

10. Chè bột lọc heo quay: sự kết hợp mặn ngọt táo bạo của cố đô

Giới thiệu & nguyên liệu

Món chè lạ lùng và tiêu biểu nhất cho sự táo bạo của ẩm thực Huế, chè bột lọc heo quay gây bất ngờ bởi sự kết hợp có một không hai giữa ngọt và mặn. Ra đời dưới ảnh hưởng các bữa tiệc cung đình, nơi việc tìm kiếm tương phản hương vị được nâng thành nghệ thuật, món chè này kết hợp vỏ bột năng dai, trong với nhân là miếng heo quay giòn (thịt heo quay) thái hạt lựu nhỏ.

Chè bột lọc heo quay: sự kết hợp mặn ngọt táo bạo của cố đô
Ảnh: Chè ngon ĐN

Bí quyết chế biến & thưởng thức

Nấu món chè này cần tay nghề tinh tế để hòa hợp hai vị tưởng chừng đối lập. Heo quay da giòn thịt mọng được thái hạt lựu rồi xào nhanh với chút đường, tiêu đen và gia vị cho thấm. Từng miếng thịt được bọc tay trong miếng bột năng, nặn thành viên tròn kín. Viên bột được luộc trong nước sôi đến khi trong rồi thả ngay vào nồi nước đường phèn hoặc đường mía nấu với gừng đập dập. Dọn ấm hoặc mát với đá bào, mỗi muỗng chè là một bùng nổ vị giác lạ lùng: vị ngọt thơm gừng, rồi đến độ dai của viên bột, rồi vị mặn, cay tiêu và béo của heo quay.

  • Ăn ở đâu:

    • Chè Hẻm - 1 kiệt 29 Hùng Vương, TP Huế.

    • Chè Mủ Dừa Hạt Sen Ngọc Hiền - 67 Trần Hưng Đạo, TP Huế.

  • Giá tham khảo: 15.000 - 25.000 đồng một chén.