1. Bánh bột lọc

Bánh bột lọc ở chợ Đồng Hới. Ảnh - H.A.
Dù bánh lọc có nguồn gốc từ cố đô Huế, phiên bản Quảng Bình đã tạo được danh tiếng riêng, trở thành một nét đặc trưng thực sự của địa phương. Chiếc bánh nhỏ nổi bật với lớp vỏ trong suốt làm từ bột sắn nguyên chất, để lộ phần nhân đầy đặn, nhiều màu sắc.
Ở Quảng Bình, nhân bánh là lời tri ân sản vật của đất và sông: gồm một con tôm nước ngọt nhỏ thịt ngọt, thịt ba chỉ thơm ngon và mộc nhĩ thái nhỏ, tất cả xào mạnh tay với nhiều tiêu. Gói trong lá chuối rồi hấp chín, bánh được ăn nóng hổi. Khi ăn, vỏ bánh dẻo dai hòa với vị giòn của tôm, càng ngon hơn khi chấm nước mắm cốt (nước mắm cốt) thêm ớt xanh địa phương cay xé.
2. Bún hến
Bún hến là tấm gương phản chiếu trung thực sự kiên nhẫn và giản dị của người miền Trung. Hến (hến) được cào vất vả trong lớp phù sa của các con sông địa phương, nhất là sông Kiến Giang.
Sau khi luộc để tách thịt khỏi vỏ, những con hến nhỏ xíu được xào với tỏi, hành, ớt, tiêu và rau răm (rau răm). Nước luộc hến được lọc trong, thêm gừng và mắm ruốc (mắm ruốc) cho thơm. Một bát bún hến truyền thống là tác phẩm nghệ thuật cả về thị giác lẫn vị giác, kết hợp vị tươi của bún, vị đậm của thịt hến, độ giòn của tóp mỡ (tóp mỡ) cùng thật nhiều rau sống, hoa chuối thái và lạc rang.
3. Mực một nắng

Mực một nắng nướng, chấm muối ớt. (Ảnh: Taste Atlas)
Với đường bờ biển dài, nước biển có độ mặn cao, Quảng Bình có cá và hải sản đậm vị đặc biệt. Trong những báu vật biển ấy, mực khô một nắng là sản phẩm cao cấp được du khách rất ưa chuộng.
Mực vừa đánh bắt lúc bình minh được làm sạch kỹ bằng nước biển rồi phơi trên giàn tre dưới nắng gay gắt của Quảng Bình chỉ trong một ngày. Cách làm độc đáo này giúp bên ngoài mực se khô mà bên trong vẫn giữ độ ẩm, mềm và ngọt tự nhiên. Nướng truyền thống trên than hoa, mực tỏa mùi thơm biển khó cưỡng. Thịt mực mềm, chắc và hơi dai, tuyệt hảo khi chấm tương ớt địa phương.
4. Cháo canh truyền thống

Cháo canh. Ảnh: Vin
Cháo canh chắc chắn là bữa sáng quốc dân và món ăn ấm lòng nhất của mọi người dân Quảng Bình. Khác với phở hay bún, sợi cháo canh (làm từ bột gạo hoặc bột mì) to, mềm và được cắt tay thủ công.
Linh hồn của món ăn nằm ở nồi nước dùng sánh, ngậy, ninh từ xương lợn, đầu tôm và cá tươi (thường là cá lóc hoặc cá thu). Bát cháo canh nóng hổi được thêm nhiều thịt cá chiên, tôm, thịt lợn và hành lá thái nhỏ. Theo truyền thống, cháo canh được ăn kèm ram (chả giò nhỏ giòn của địa phương) nhúng thẳng vào nước dùng nóng, tạo nên sự tương phản kết cấu tuyệt vời.
5. Khoai deo Đồng Hới
Ra đời từ cái nghèo và sự khéo léo của người dân vùng biển, khoai deo (khoai lang sấy dẻo) ngày nay đã trở thành đặc sản tiêu biểu được trìu mến gọi là “nhân sâm của người nghèo”. Trên những đồi cát khô cằn của Đồng Hới, khoai lang đỏ là một trong số ít cây trồng phát triển được, với hàm lượng đường đặc biệt cao.
Sau khi thu hoạch, khoai được để cho đến khi vỏ nhăn và đường dồn lại. Khoai được luộc, thái lát mỏng theo chiều dọc rồi phơi dưới nắng gió biển 10 đến 12 ngày liền. Thành phẩm là những lát khoai màu hổ phách trong mờ. Khoai deo không cắn mà nhâm nhi chậm rãi: gặp hơi ấm trong miệng, khoai tỏa vị ngọt đậm, thơm và độ dẻo tuyệt vời (dẻo). Đây là bạn đồng hành lý tưởng của chén trà cuối ngày.
6. Bánh tráng phơi sương
Dù phiên bản miền Nam rất nổi tiếng, bánh tráng phơi sương vùng ven biển Quảng Bình vẫn có cá tính riêng, gắn với khí hậu đặc biệt của dải đất miền Trung. Làm từ bột gạo nguyên chất hơi mặn, bánh được tráng hấp chín, rồi phơi lần đầu dưới nắng gắt ban ngày cho cứng.
Công đoạn quan trọng, làm nên ý nghĩa của bánh, diễn ra lúc rạng đông hoặc khuya, khi người làm đem bánh phơi trong lớp sương mỏng ban đêm (phơi sương). Quá trình tự nhiên này làm bánh ngấm ẩm nhẹ nhàng, trở nên mềm, dẻo và dai đến khó tin mà không cần nhúng nước trước khi ăn. Bánh là lớp cuốn hoàn hảo cho thịt lợn luộc, rau rừng và cá nướng địa phương.
7. Tôm chua
Tôm chua là đặc sản gói trọn tinh túy nghệ thuật lên men của miền Trung Việt Nam. Món này dùng tôm tươi cỡ vừa, bắt ở sông nước lợ hay cửa sông trong tỉnh.
Sau khi làm sạch, bỏ đầu, tôm được ngâm rượu mạnh (thường là rượu gạo địa phương) để giữ màu đỏ tươi tự nhiên và khử mùi tanh. Tiếp đó là trộn gia vị: riềng thái chỉ, tỏi, ớt đỏ và xôi nếp. Tất cả được ủ kín trong hũ nhiều tuần. Vị thành phẩm là bản giao hưởng táo bạo của vị chua tự nhiên, vị cay ấm của riềng, vị ngọt của thịt tôm và vị mặn, hợp tuyệt vời với thịt ba chỉ luộc.
8. Chả mực Quảng Bình
Ít công nghiệp hơn những vùng khác, chả mực Quảng Bình (chả mực) vẫn giữ cách làm hoàn toàn thủ công. Mực dùng là mực ống hoặc mực lá, nổi tiếng thịt dày và ngọt.
Bí quyết của độ dai giòn nằm ở việc mực được giã tay bằng cối đá thay vì xay máy. Chỉ thêm chút tiêu đen, tỏi và thì là tươi để làm dậy vị nguyên bản. Rán ngay trong chảo dầu nóng, miếng chả phồng lên và vàng ươm hấp dẫn. Mỗi miếng ăn tỏa mùi biển đậm, dai chắc và ngọt tự nhiên, minh chứng cho độ tươi tuyệt đối của nguyên liệu.
9. Nước mắm thủ công ven biển
Ở những làng chài lâu đời như Bảo Ninh hay Cảnh Dương, nghề làm nước mắm là di sản quý truyền từ đời này sang đời khác. Nhờ nước biển có độ mặn cao, cá cơm (cá cơm) đánh bắt ở đây có thịt đậm, giàu dinh dưỡng.
Cá được trộn với muối biển tinh theo tỉ lệ bí truyền của từng gia đình làm nghề, rồi nén trong thùng gỗ hoặc chum sành 12 đến 18 tháng dưới cái nóng nhiệt đới. Nước
mắm truyền thống Quảng Bình có màu hổ phách sẫm như mật ong rừng, mùi thơm nồng mà tinh tế, vị mặn ban đầu rồi ngọt dịu ngay sau đó (hậu vị ngọt). Đó là linh hồn lỏng tạo chiều sâu cho mọi món ăn của tỉnh.
10. Hến xào sông Nhật Lệ

Ảnh: Tấn Lộc
Sông Nhật Lệ không chỉ là biểu tượng thi ca mà còn là kho sinh học độc đáo, nơi hến (hến) sinh sôi đặc biệt nhờ sự gặp gỡ giữa nước ngọt và nước mặn. Thịt những con hến nhỏ xíu này đặc biệt ngọt và thơm.
Với món hến xào, thịt hến được xào nhanh lửa lớn trong chảo với hành phi, tỏi, sả, rau răm (rau răm) và nhiều ớt để cân bằng tính “hàn” của hến theo y học cổ truyền. Món ăn theo truyền thống được dọn kèm bánh tráng nướng mè to giòn (bánh tráng nướng). Thực khách bẻ bánh tráng làm thìa xúc hến, tạo sự tương phản hoàn hảo giữa độ giòn của bánh và vị mềm cay của hến.