Tìm hiểu thêm về Đền Hùng

Điểm tham quan

Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh được xây trên ngọn núi cao 175 mét. Truyền thuyết kể rằng núi Nghĩa Lĩnh là đầu rồng quay về hướng nam, thân rồng uốn dài thành núi Vặn và núi Trọc. Núi Vặn cao 170 mét, núi Trọc nằm giữa hai núi cao 145 mét. Theo truyền thuyết, ba ngọn núi này được gọi là « tam sơn cấm địa », được nhân dân coi là linh thiêng.

Cổng đền

Trước khi vào đền, du khách phải đi qua cổng, đánh dấu khởi đầu cuộc hành hương về đất Tổ, cội nguồn của dân tộc Việt Nam.

Cổng xây theo kiểu vòm, trên mái trang trí hình lưỡng long. Cổng cao 8,5 mét, rộng 4,5 mét, gồm hai tầng. Ở giữa có bốn chữ Hán lớn: Cao Sơn Cảnh Hành (núi cao, đường lớn).

Đền Hạ

Đền Hùng
Ảnh: Kha Han

Được xây trong khoảng thế kỷ XVII-XVIII, đền đã qua nhiều lần trùng tu (gần nhất năm 2011) nhưng vẫn giữ kiến trúc nguyên bản. Công trình gồm hai phần: phía trước là tiền tế, phía sau là hậu cung. Hậu cung đặt bài vị và ban thờ Sơn Thần, các Vua Hùng và hai công chúa Tiên Dung, Ngọc Hoa.

Truyền thuyết kể rằng chính ở Đền Hạ, Mẹ Âu Cơ đã sinh ra bọc trăm trứng, nở ra trăm người con. Từ truyền thuyết này có Tổ Mẫu Âu Cơ. Người dân thường đến Đền Hạ cầu may, cầu con cái, gia đình và mẹ tròn con vuông, vì tin rằng Tổ Mẫu che chở cho mẹ và con.

Dưới chân Đền Hạ là nhà bia, một công trình lục giác sáu mái. Nhà bia hiện đặt tấm bia đá khắc lời Chủ tịch Hồ Chí Minh nói khi về thăm ngày 19 tháng 9 năm 1945: « Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước. »

Giếng cổ

Ngay sau Đền Hạ là Giếng cổ (giếng Rồng). Truyền thuyết kể rằng Mẹ Âu Cơ lấy nước ở đây để tắm cho các con.

Chùa Thiên Quang

Đền Hùng

Chùa Thiên Quang, ngôi chùa Phật giáo duy nhất trên núi Nghĩa Lĩnh, nằm ngay cạnh Đền Hạ, trước một cây vạn tuế gần tám mươi tuổi. Ảnh: Phương Anh

Tên chùa nghĩa là « ánh sáng từ trời ». Truyền thuyết kể rằng khi Âu Cơ sinh bọc trăm trứng, một luồng sáng từ trời chiếu xuống nơi dựng chùa. Được xây trong khoảng thế kỷ XVIII-XIX, dưới triều Trần, chùa Thiên Quang là nơi thờ Phật giáo Đại thừa. Chùa hiện vẫn còn 32 pho tượng Phật bằng gỗ sơn son thếp vàng.

Trước chùa có một cây vạn tuế ba nhánh, khoảng 800 tuổi. Ba nhánh vươn ra ba hướng, tượng trưng cho ba miền Bắc, Trung, Nam của Việt Nam. Ngày 19 tháng 9 năm 1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ngồi dưới gốc vạn tuế này nghe đồng chí Thanh Quang, Chánh văn phòng Quân uỷ Trung ương, và đồng chí Song Hà, Chính uỷ Đại đoàn Quân Tiên Phong, báo cáo tình hình và kế hoạch tiếp quản Hà Nội.

Đền Trung

Đền Hùng

Đền Trung là nơi, theo truyền thuyết, hoàng tử Lang Liêu dâng lên Vua Hùng thứ sáu bánh chưng và bánh giầy (bánh gạo truyền thống Việt Nam). Ảnh: Phương Anh

Sau khi leo 159 bậc đá, du khách đến Đền Trung, nằm ở lưng chừng núi. Tên chính thức là « Hùng Vương Tổ miếu », tức đền thờ các Vua Hùng. Truyền thuyết kể rằng đây là nơi các Vua Hùng thường bàn việc nước với các lạc hầu, lạc tướng.

Dưới thời Vua Hùng thứ sáu, nơi đây còn diễn ra cuộc thi chọn người tài kế vị. Hoàng tử Lang Liêu thắng cuộc nhờ làm ra bánh chưng và bánh giầy tượng trưng cho trời tròn đất vuông. Vua Hùng khen bánh và ý nghĩa, rồi truyền ngôi cho chàng. Lang Liêu trở thành Vua Hùng thứ bảy.

Đền Thượng

Đền Thượng, nơi hằng năm vào ngày 10 tháng 3 diễn ra lễ dâng hương và giỗ Tổ
Đền Thượng, nơi hằng năm vào ngày 10 tháng 3 diễn ra lễ dâng hương và giỗ Tổ. Ảnh: Phương Anh

Từ Đền Trung, khoảng một trăm bậc dẫn lên Đền Thượng, ở điểm cao nhất của ngọn núi. Tên chính thức là Kính Thiên Lĩnh Điện, nghĩa là « điện thờ Trời trên núi Nghĩa Lĩnh ». Truyền thuyết kể rằng Vua Hùng thường lập đàn ở đây để tế Trời, cầu cho đất nước thái bình, thịnh vượng. Đây cũng là nơi chính diễn ra những nghi lễ quan trọng nhất trong ngày giỗ Tổ.

Nằm bên trái Đền Thượng, cột đá thề đã bị vùi lấp rồi được phục dựng qua nhiều năm với sự cho phép của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, để con cháu hiểu được lời thề của cha ông. Truyền thuyết kể rằng đời Vua Hùng thứ mười tám, vì không có con nối dõi, nhà vua nghe lời con rể Tản Viên truyền ngôi cho cháu là Thục Phán. Thục Phán dựng một cột đá chỉ lên trời và thề: « Nước Việt còn mãi, đền thờ Vua Hùng còn mãi. » Sau khi lên ngôi, Thục Phán xưng là An Dương Vương, đặt tên nước là Âu Lạc và dời đô về Cổ Loa.

Lăng Hùng Vương

Truyền thuyết kể rằng đây là mộ của Vua Hùng thứ sáu, với lời dặn: « Khi ta chết, hãy chôn ta trên đỉnh núi Cả để ta trông giữ bờ cõi cho con cháu. » Mộ được xây đầu gối núi, chân đạp nước. Dù lăng Hùng Vương đã qua nhiều lần trùng tu, công trình vẫn giữ kiến trúc nguyên bản.

Lối vào lăng: nép bên sườn núi, ở ngã ba Bạch Hạc, có trang trí biểu tượng hình hổ.

Mỗi bức tường được trang trí hình kỳ lân trên bậc lên, lối vào chính có hai câu đối chữ Nôm thể hiện lòng tôn kính và biết ơn của con cháu với tổ tiên: « Lăng tẩm tự bao đời, núi Tản sông Đà, non nước vẫn quy về đất Tổ » - « Nay giữa thời hiện đại, con cháu Hùng Lạc vẫn nhớ mộ tổ tiên. »

Đền Giếng

Đi xuống khoảng 600 bậc về phía đông nam là Đền Giếng, thờ hai công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa. Chuyện tình của công chúa Tiên Dung và Chử Đồng Tử thể hiện khát vọng tự do yêu đương và hôn nhân. Chuyện của Ngọc Hoa và Sơn Tinh cho thấy công cuộc trị thuỷ và tiếp nối một phong tục Việt Nam: lễ vật dẫn cưới.

Đền nằm dưới chân núi. Mái đền trang trí tứ linh: long, ly, quy, phượng. Giữa gian chính có ba bức đại tự lớn: « Uống nước nhớ nguồn », « Nam quốc anh hùng hoàng đế » và « Non sông quý như vàng ngọc ».

Ông Lê Hải, Phó Chủ tịch Hội Hướng dẫn viên du lịch tỉnh Phú Thọ, cho biết tham quan Đền Hùng chỉ mất nửa ngày. Vì vậy du khách có thể kết hợp với các điểm khác. Trong thành phố có thể khám phá những điểm như đàn Tịch Điền (nơi Vua Hùng dạy dân trồng lúa), đền Tiên (thờ vợ vua Kinh Dương Vương, mẹ của Lạc Long Quân) và đình Ken Re nằm trên Cầu Vàng trong công viên Văn Lang.

Nguồn: Cổng thông tin điện tử tỉnh Phú Thọ, Trung tâm Xúc tiến du lịch Phú Thọ