Tìm hiểu thêm về Đờn ca tài tử - báu vật văn hóa thực sự của Việt Nam



Nhạc sĩ Đỗ Thanh Phương, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh, biểu diễn nhạc cụ truyền thống trong lớp đờn ca tài tử ở phường Tân Ninh. Ảnh: TTXVN
Đờn ca tài tử là một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo của Nam Bộ. Người dân, dù giàu hay nghèo, nam hay nữ, già hay trẻ, đều hát đờn ca tài tử. Môn nghệ thuật này chủ yếu được trình diễn trong các dịp lễ hội, nghi lễ, đám cưới, đám tang...
Theo các nhà nghiên cứu, loại hình này ra đời vào cuối thế kỷ XIX. Đờn ca tài tử có nguồn gốc từ nhã nhạc cung đình Huế (cố đô) và nhanh chóng trở thành một thể loại âm nhạc dân gian truyền thống của Nam Bộ.
Theo UNESCO, “loại hình âm nhạc có cội nguồn vừa bác học vừa dân gian này là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần và di sản văn hóa của cư dân Nam Bộ Việt Nam. Âm nhạc và lời ca phản ánh lối sống và lao động trên ruộng đồng, sông nước đồng bằng sông Cửu Long”.
![]()

Người dân Nam Bộ biểu diễn đờn ca tài tử - Ảnh: VnExpress
Đờn ca tài tử được trình diễn trong nhiều sự kiện và gắn bó mật thiết với các phong tục văn hóa khác, các truyền thống truyền khẩu và nghề thủ công. Loại hình này sử dụng nhiều nhạc cụ, gồm đàn kìm, đàn cò, đàn tranh, đàn tỳ bà, bộ gõ, đàn bầu và sáo trúc.
Khi trình diễn, người hát thể hiện các bài bản truyền thống theo phong cách riêng, giúp loại hình nghệ thuật này tiếp tục phát triển dù đã tồn tại hai thế kỷ và khiến mỗi buổi diễn đều độc nhất.

Nhạc sĩ, Nghệ sĩ ưu tú Huỳnh Khải - Ảnh: nhạc sĩ Huỳnh Khải
1. Sức sống của di sản
Không chỉ người Việt, du khách quốc tế đến Việt Nam cũng yêu thích loại hình âm nhạc này vì nét truyền thống, chân chất và lãng mạn.
Hơn 20 năm qua, các tỉnh, thành phía Nam như TP. Hồ Chí Minh, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Cà Mau hằng năm tổ chức chương trình giao lưu nghệ thuật để thúc đẩy sự phát triển của đờn ca tài tử.
Loại hình này được quan tâm đặc biệt và có nhiều khoản đầu tư lớn để hỗ trợ. TP. Hồ Chí Minh là trung tâm đào tạo và nghiên cứu đờn ca tài tử lớn nhất cả nước.
Có hai đơn vị đào tạo nghệ sĩ chuyên nghiệp: khoa Âm nhạc truyền thống của Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh và khoa Sân khấu - Ca kịch truyền thống của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh.
Thành phố cũng tổ chức nhiều sự kiện như Liên hoan đờn ca tài tử thiếu nhi TP. Hồ Chí Minh, Liên hoan đờn ca tài tử TP. Hồ Chí Minh, cuộc thi sáng tác đờn ca tài tử...
Ngoài ra, nhiều chương trình truyền dạy đã được thực hiện ở các trường tiểu học Đinh Tiên Hoàng và Nguyễn Thái Bình (quận 1), trường tiểu học Đoàn Thị Điểm (quận 4), trường THCS Giồng Ông Tố (TP. Thủ Đức), các trường Đức Trí và Bùi Thị Xuân (quận 1) cùng các trung tâm văn hóa huyện Củ Chi, Cần Giờ và Hóc Môn.
TP. Hồ Chí Minh còn có những chương trình riêng cho loại hình nghệ thuật dân gian này, nhất là đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đờn ca tài tử giai đoạn 2018 - 2020. Đề án được Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt tháng 3/2018 nhằm tăng cường hoạt động giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa và âm nhạc truyền thống Nam Bộ.
Theo Sở Văn hóa và Thể thao thành phố, thời gian tới thành phố sẽ ban hành chính sách khuyến khích nghệ nhân, nghệ sĩ thực hiện dự án phát triển du lịch gắn với đờn ca tài tử.


Nhà hát Cao Văn Lầu (còn gọi là nhà hát Ba Nón Lá) là công trình biểu tượng của tỉnh Bạc Liêu, nằm trên quảng trường Hùng Vương. Ảnh: S.H.T.
2. Đào tạo thế hệ kế cận
Tiến sĩ Mai Mỹ Duyên, một trong những nhà nghiên cứu âm nhạc hàng đầu phía Nam, cho biết sau khi đờn ca tài tử được UNESCO ghi danh, bà đã đề xuất bảy sáng kiến để phát triển loại hình nghệ thuật dân gian này. Trong đó có đào tạo nghệ sĩ để nâng cao nhận thức của người dân, nhất là giới trẻ, tạo điều kiện cho việc thực hành, sáng tạo và dạy âm nhạc dân gian trong trường học, phát triển các câu lạc bộ và cộng đồng để nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần của người dân.
Nghệ sĩ ưu tú Huỳnh Khải, nguyên trưởng khoa Âm nhạc truyền thống Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh, bày tỏ niềm vui trước sự phát triển của các câu lạc bộ đờn ca tài tử thu hút ngày càng nhiều bạn trẻ. Ông nói thêm: “Các thiết chế văn hóa cần tìm kiếm tài năng, tập hợp và tạo điều kiện thuận lợi để giúp họ nâng cao năng lực”.
Nguyễn Minh Thuận, 23 tuổi, tốt nghiệp chuyên ngành đàn kìm (đàn nguyệt) và đàn tranh của Nhạc viện thành phố, là một trong những thành viên trẻ của câu lạc bộ đờn ca tài tử thành phố. Anh đã học đờn ca tài tử chín năm và nay có thể sống bằng âm nhạc. Anh mong có thêm nhiều nhà hát đưa giới trẻ đến với âm nhạc truyền thống.
Theo anh, TP. Hồ Chí Minh nên có các buổi diễn đờn ca tài tử mỗi cuối tuần ở trung tâm thành phố, trên phố đi bộ, trong bảo tàng và công viên, để quảng bá âm nhạc dân gian Việt Nam và thu hút du khách.
Có thể nói đờn ca tài tử là “linh hồn” của di sản văn hóa Nam Bộ. Đây không chỉ là loại hình nghệ thuật phản ánh nét văn hóa và tính cách giản dị, thân thiện, hào phóng, giàu tình cảm của người phương Nam, mà còn có sức gắn kết cộng đồng rất lớn. Vì thế, đờn ca tài tử luôn giữ được sức sống mạnh mẽ và trường tồn trong đời sống văn hóa dân tộc.
Nguồn: Thùy Hà/Le Courrier du Vietnam






