Biểu tượng thực sự của nếp sống thủ đô nghìn năm, nghề ướp trà sen truyền thống Tây Hồ vừa chính thức được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Gìn giữ ở phường Quảng An, nghề thủ công trăm năm này đòi hỏi sự kiên nhẫn vô tận và quy trình ướp hương cực kỳ tỉ mỉ để tạo nên một thức uống có hương vị độc nhất thế giới. Hãy khám phá lịch sử, bí quyết thủ công và chất thơ của viên ngọc ẩm thực Hà Nội này, nay đã trở thành trải nghiệm không thể bỏ qua của du lịch địa phương.

Phải trả giá thế nào để giữ lại hương thơm quý giá nhất của Hà Nội trước khi mặt trời lên?
Ở phía tây bắc thủ đô, mặt nước mờ sương của Hồ Tây (Tây Hồ) cất giữ một bí quyết trồng hoa và ẩm thực mà các gia đình nghệ nhân truyền cho nhau như báu vật. Ở đây, xa công nghiệp hóa, trà sen (Trà Sen) được làm qua một nghi thức tỉ mỉ như phẫu thuật, biến từng gam lá trà thành một tác phẩm nghệ thuật phù du. Ghé bờ hồ Quảng An lúc bình minh là bước vào một truyền thống riêng có, nơi thiên nhiên định luật chơi, và khám phá bí mật của nét thanh lịch Hà Nội, từng chén trà một.
Tay nghề của nghệ nhân Quảng An và bí quyết trà sen

Bộ ấm chén trà sen. Ảnh: Minh Vu
Trà sen Tây Hồ không chỉ là một sự pha trộn hương thơm, mà là kết quả của một quy trình ướp phức tạp, tập trung chủ yếu ở làng Quảng An và Nhật Tân. Để có thành phẩm thượng hạng, nghệ nhân dùng những bông sen riêng trồng ở vùng đất giàu phù sa của hồ. Mỗi kilôgam trà cần tách bằng tay “gạo sen” (nhị sen) từ 1.000 đến 1.200 bông sen hái lúc bình minh. Công đoạn này đòi hỏi cực kỳ tỉ mỉ: gạo sen được trộn với chè xanh vùng cao, rồi hỗn hợp trải qua nhiều lượt sấy và ướp lại. Quá trình có thể kéo dài 15 đến 20 ngày, giúp hương sen thấm sâu vào cánh trà.
Nghi thức buổi sớm bên bờ hồ và mùa sen nở

Du khách quốc tế thưởng thức trà sen. Ảnh: Nguyen Thi Trinh Phuong
Bản sắc Tây Hồ hiện rõ nhất vào những tia sáng đầu ngày, từ 5 giờ đến 7 giờ. Đó đúng là lúc người hái sen chèo thuyền nhỏ ra hái hoa trước khi nắng làm bay mất tinh dầu trong lòng bông sen. Không khí khi ấy thấm hơi mát ẩm và hương hoa đọng mãi. Dọc đường Thanh Niên, con đường ngăn Hồ Tây với hồ Trúc Bạch, nhịp sống địa phương xoay quanh việc tập thể dục ngoài trời và ghé những quán trà truyền thống. Những nơi này cho phép thưởng trà theo đúng phép pha nghiêm ngặt, với nước ở nhiệt độ chuẩn và ấm chén gốm giúp hương trà tỏa trọn.
Di sản tâm linh và kiến trúc bên mặt nước

Cánh sen sau khi tách. Ảnh: Pham Tuan Anh
Ngoài văn hóa trà, quận Tây Hồ còn có những công trình kiến trúc giá trị lịch sử lớn điểm xuyết trên hành trình của người đi bộ. Chùa Trấn Quốc, dựng trên một hòn đảo nhỏ nối với bờ bằng một con đê, được xem là ngôi chùa cổ nhất Hà Nội, có từ thế kỷ VI. Bảo tháp cao màu đỏ và những tấm bia khắc tạo nên sự tương phản với mặt hồ phẳng lặng màu xám. Xa hơn, đền Quán Thánh thờ vị thần trấn giữ phương Bắc có pho tượng đồng đen đồ sộ, kiệt tác của nghề đúc đồng Việt Nam thế kỷ XVII. Những công trình này không chỉ là di tích, mà là nơi thờ tự đang hoạt động, nơi người Hà Nội đến thắp hương và giữ sợi dây gắn bó tự nhiên với tổ tiên.
Mùa và cách đi đến Hồ Tây
Thời điểm phù hợp nhất cho chuyến đi gắn với trà sen là mùa sen nở, từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 8. Chính trong những tháng nóng và ẩm này, các xưởng ướp trà hoạt động hết công suất, cho phép tận mắt xem từng động tác của nghệ nhân. Thời gian còn lại trong năm, nhất là mùa thu (tháng 9 đến tháng 11), khí hậu dịu hơn, rất hợp để đi bộ hay đạp xe quanh 17 km chu vi hồ.
Về đi lại, quận Tây Hồ có vị trí thuận lợi, cách sân bay quốc tế Nội Bài khoảng 20 phút đi ô tô và cách khu trung tâm lịch sử 15 phút. Đi lại trong vùng dễ dàng nhờ mạng lưới xe buýt điện vòng quanh và taxi công nghệ. Để trải nghiệm trọn vẹn, hai ngày là đủ để vừa tìm hiểu cách làm thủ công, vừa thăm các chùa chiền và khám phá những vườn hoa ven bờ bắc. Tây Hồ vẫn là một trong những chốn bình yên nhất của thủ đô, nơi nét thanh lịch của truyền thống vẫn được giữ gìn giữa nhịp sống đô thị hối hả.




