Hơn cả một điểm du lịch, tỉnh là cái nôi của những trang sử vẻ vang của dân tộc. Từ đỉnh Yên Tử linh thiêng - nơi vua Trần Nhân Tông lập ra Thiền phái Trúc Lâm thế kỷ XIII - đến dòng sông Bạch Đằng lịch sử và hang Đầu Gỗ, mỗi tấc đất nơi đây đều kể về sức bền, đời sống tâm linh và trí tuệ của người Việt. Dù là đắm mình trong cuộc sống yên bình của những làng chài nổi cuối cùng, khám phá rừng nguyên sinh và bờ biển hoang sơ của các quần đảo Vân Đồn và Cô Tô, hay đặt chân lên bãi cát Trà Cổ nơi tận cùng đất nước, Quảng Ninh hứa hẹn một chuyến phiêu lưu về giác quan, văn hóa và con người hiếm có.
1. Vịnh Hạ Long

(Ảnh: Phạm Huy Trung)
Được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới và là biểu tượng tuyệt đối của Việt Nam, vịnh Hạ Long là thánh địa địa chất kỳ ảo với gần 2 000 đảo đá vôi vươn lên từ làn nước xanh ngọc của vịnh Bắc Bộ. Theo truyền thuyết, những hòn đảo đồ sộ này được tạo nên từ châu ngọc do rồng thần nhả xuống để bảo vệ đất nước. Ngoài những cảnh quan ngoạn mục thay đổi theo giờ và ánh sáng, vịnh còn có những hang động tự nhiên ấn tượng do nước tạc nên - như hang Sửng Sốt hay Thừa Cung - và những hệ sinh thái biển phong phú, nơi thiên nhiên mang vẻ tĩnh lặng và uy nghi.
Để khám phá vịnh trong điều kiện tốt nhất, nên chọn du thuyền ít nhất 2 ngày 1 đêm trên một chiếc thuyền truyền thống hoặc hiện đại. Thời điểm đẹp nhất từ tháng Mười đến tháng Tư, khi trời khô ráo và nhiệt độ dễ chịu, lý tưởng để chèo kayak dưới chân vách đá hay tắm biển trên đảo Ti Tốp. Tàu khởi hành chủ yếu từ cảng quốc tế Tuần Châu hoặc cảng tại Hạ Long. Nên đặt du thuyền trước vài tuần vào mùa cao điểm.
2. Đảo Tuần Châu

(Ảnh: Triệu Chiến)
Từng là nơi nghỉ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đảo Tuần Châu đã chuyển mình thành cửa ngõ hiện đại, năng động của vịnh Hạ Long. Nối thẳng với đất liền bằng một con đường, đảo có bến du thuyền nhân tạo lớn nhất Việt Nam, nơi hằng ngày hàng chục tàu du lịch rời bến. Tuần Châu mang đến sự tương phản ấn tượng giữa hạ tầng du lịch cao cấp - khu nghỉ dưỡng, sân golf, công viên giải trí và bãi tắm - với vẻ đẹp tự nhiên của những khung cảnh biển mở ra những khối đá khổng lồ của vịnh.
Cách trung tâm Bãi Cháy (Hạ Long) chỉ 15 phút đi xe, đảo là điểm dừng rất tiện để nghỉ một đêm trước hoặc sau chuyến du thuyền. Ở đây có nhiều lựa chọn lưu trú, từ khách sạn gia đình đến khu nghỉ dưỡng sang trọng nhìn ra bến du thuyền. Với gia đình, đảo có các chương trình biểu diễn buổi tối, nhạc nước và nhiều hoạt động trên biển (mô tô nước, dù kéo). Vào đảo miễn phí và dễ dàng qua quốc lộ 18.
3. Đảo Cô Tô

(Ảnh: Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Cô Tô)
Nằm ngoài khơi cách đất liền vài chục cây số, đảo Cô Tô là thiên đường biển đảo hoang sơ nổi tiếng với môi trường trong lành và làn nước trong vắt. Xa sự ồn ào của các đô thị lớn, Cô Tô quyến rũ du khách tìm sự yên bình với những bãi cát trắng dài thẳng tắp như bãi Hồng Vàn hay Vàn Chảy. Trong đảo phủ rừng thông dày, những con đường ven biển uốn lượn tới vách đá dựng đứng, là nơi lý tưởng để đi bộ ngắm nhìn đại dương bao la.
Đến Cô Tô bằng tàu cao tốc (khoảng 1 đến 1 tiếng 30 phút) từ cảng Cái Rồng ở Vân Đồn. Thời điểm lý tưởng từ tháng Năm đến tháng Chín, khi trời nắng và biển êm, rất hợp để tắm biển và lặn. Trên đảo, cách di chuyển thú vị nhất là thuê xe máy hoặc xe đạp để khám phá ngọn hải đăng, bãi đá Cầu Mỵ lúc bình minh và những làng chài nhỏ.
4. Đảo Quan Lạn
Từng là thương cảng quan trọng thời Lý, đảo Quan Lạn là vùng đất giàu lịch sử giữa vịnh Bái Tử Long. Đảo còn giữ những chứng tích quý về quá khứ giao thương vàng son, nhất là ngôi đình trăm năm chạm khắc gỗ quý và những đền thờ tưởng niệm. Ngoài di sản văn hóa phong phú, Quan Lạn quyến rũ bởi vẻ đẹp yên bình: những bãi cát trắng dài và mịn (Minh Châu, Sơn Hào), đồi cát với hàng phi lao và cuộc sống làng quê theo nhịp đánh bắt thủ công và khai thác sá sùng, ngao sò.
Như Cô Tô, tàu cao tốc đi Quan Lạn xuất phát từ cảng Cái Rồng (Vân Đồn) hoặc cảng Hòn Gai (Hạ Long), mất khoảng 45 phút đến 1 tiếng. Đảo rất hợp để khám phá nhẹ nhàng bằng xe đạp hoặc xe điện dọc những con đường cát nối các làng Quan Lạn và Minh Châu. Để tắm biển và thưởng thức hải sản tươi rói (nhất là tu hài và mực), nên đi từ tháng Năm đến tháng Mười.
5. Vườn quốc gia Bái Tử Long
Ít khách và kín đáo hơn hẳn người láng giềng Hạ Long, vịnh Bái Tử Long là thánh địa thiên nhiên nguyên vẹn gồm hàng trăm đảo đá vôi và một vườn quốc gia biển đa dạng sinh học đặc biệt. Hệ sinh thái được bảo vệ này có rừng ngập mặn nguyên sinh, rạn san hô tuyệt đẹp và những hang động còn hoang sơ. Đi qua Bái Tử Long là một trải nghiệm riêng tư và chân thực, nơi sự tĩnh lặng chỉ bị phá bởi tiếng nước vỗ và tiếng chim biển.
Để khám phá khu bảo tồn này, nên đặt du thuyền dành riêng cho vịnh Bái Tử Long khởi hành từ cảng Hòn Gai. Hành trình 2 hoặc 3 ngày có những điểm dừng riêng như thăm hang Thiên Cảnh Sơn, chèo kayak quanh làng chài Vung Viêng và ghé những bãi biển vắng. Nên đi từ tháng Mười đến tháng Tư để có thời tiết khô ráo và tầm nhìn tốt ngắm động thực vật hoang dã.
6. Chùa Yên Tử
Nằm ở thành phố Uông Bí, quần thể núi Yên Tử là cái nôi lịch sử của Thiền phái Trúc Lâm, dòng thiền thuần Việt do vua Trần Nhân Tông lập ra thế kỷ XIII sau khi rời ngai vàng. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, khu di tích trải từ chân núi đến đỉnh Đồng (cao 1 068 mét), nơi có ngôi chùa đồng nằm giữa mây trời. Hành hương qua rừng thông trăm năm, rừng trúc và hàng chục tháp, chùa cổ là một trải nghiệm tâm linh và ký ức sâu sắc, biểu tượng của sự vươn lên và tìm kiếm bình an nội tâm.
Về thực tế, nên đến Yên Tử vào mùa khô (tháng Mười đến tháng Tư) để có thời tiết dễ chịu khi đi bộ. Dù hệ thống cáp treo hiện đại giúp lên các khu chính và đỉnh núi nhanh chóng, người đi bộ dày dạn có thể chọn leo bộ truyền thống (khoảng 6 km bậc đá uốn lượn dưới tán rừng). Lễ hội Yên Tử hằng năm, từ mùng 10 tháng Giêng âm lịch đến hết mùa xuân, thu hút hàng trăm nghìn người hành hương; nếu muốn yên tĩnh, hãy đi ngoài thời gian này. Dưới chân núi, làng văn hóa Làng Nương có dịch vụ lưu trú cao cấp và chăm sóc sức khỏe theo y học cổ truyền.
7. Đảo Vân Đồn

(Ảnh: Go2joy)
Là thương cảng quốc tế đầu tiên của Việt Nam (lập từ thời Lý, thế kỷ XII), quần đảo Vân Đồn là ngã tư giao thương đường biển lớn đã định hình vận mệnh kinh tế đất nước. Gồm hơn 600 đảo lớn nhỏ trải dọc vịnh Bái Tử Long, Vân Đồn ngày nay kết hợp di sản lịch sử phong phú với cảnh quan biển hoang sơ ấn tượng. Du khách khám phá những bãi biển nước trong như Quan Lạn và Minh Châu, những khối đá ấn tượng và dấu tích thương cảng cổ, nơi xưa kia trao đổi gốm sứ, tơ lụa và hương liệu châu Á.
Vân Đồn nay rất dễ đến nhờ đường cao tốc nối Hà Nội với Móng Cái và sân bay quốc tế Vân Đồn. Đây là điểm xuất phát chính của phà và tàu cao tốc ra các đảo trong vịnh Bái Tử Long và đảo tiền tiêu Cô Tô. Để tận hưởng bãi cát trắng và khám phá làng chài bằng xe đạp hoặc xe điện, nên ở 2 đến 3 ngày trong khoảng tháng Năm đến tháng Mười. Đừng bỏ lỡ hải sản địa phương, nổi tiếng với tu hài (tu hài) tươi, hải sâm và bề bề nướng.
8. Làng chài Cửa Vạn
Nhiều lần được các tạp chí du lịch danh tiếng bình chọn vào nhóm làng nổi đẹp nhất thế giới, Cửa Vạn nằm giữa một vụng nước lặng, kín gió của vịnh Hạ Long, bao quanh bởi những đảo đá cao. Ngôi làng trăm năm này thể hiện một tổ chức xã hội trên nước thú vị, nơi các thế hệ ngư dân dựng nhà, xưởng và trường học trên bè để sống hòa hợp với hệ sinh thái biển. Dạo quanh những ngôi nhà sặc sỡ, du khách được thấy cách đánh bắt thủ công, nuôi cá lồng và bí quyết truyền đời theo con nước.
Đến Cửa Vạn chủ yếu bằng tàu du lịch từ cảng quốc tế Tuần Châu hoặc Hạ Long. Đến nơi, cách tốt nhất để khám phá sâu và vào những lối hẹp là ngồi thuyền nan do người dân chèo hoặc thuê kayak. Hãy ghé trung tâm văn hóa nổi Cửa Vạn để tìm hiểu lịch sử làng, ngư cụ truyền thống và hát giao duyên (hát giao duyên) trên biển. Hãy tôn trọng sự yên tĩnh và môi trường sống của người dân bằng cách mang theo rác của mình.
9. Hang Đầu Gỗ
Nằm trên đảo Đầu Gỗ trong vịnh Hạ Long, cách hang Thừa Cung nổi tiếng vài cây số, hang Đầu Gỗ là một hang động uy nghi giàu lịch sử và truyền thuyết. Gồm ba khoang lớn có trần cao gần 20 mét, hang nổi bật với những thạch nhũ, măng đá khổng lồ mang hình con vật, cột chạm và thác đá lộng lẫy. Tên hang gắn liền với trận thủy chiến lịch sử năm 1288 trên sông Bạch Đằng, khi Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cho cất giấu những cọc gỗ bịt sắt để đánh chìm đoàn thuyền xâm lược Nguyên Mông.
Có trong hầu hết các tour du thuyền một ngày hoặc nửa ngày từ cảng Hạ Long, hang rất dễ đến sau khi leo khoảng một trăm bậc đá trên sườn núi. Bên trong, lối đi được bố trí và chiếu sáng nghệ thuật, làm nổi bật cấu trúc địa chất ấn tượng và không gian rộng lớn của hang. Chuyến tham quan khoảng một giờ rất hợp với gia đình và người yêu lịch sử quân sự. Nên đi giày êm có đế chống trơn vì độ ẩm có thể làm một số đoạn nền đá trơn trượt.
10. Bãi biển Trà Cổ
Còn được biết đến là nơi có điểm khởi đầu Sa Vĩ - cây số đầu tiên của đường bờ biển Việt Nam kéo dài tới Cà Mau -, bãi biển Trà Cổ nằm ở cực đông bắc của Tổ quốc, thuộc thành phố Móng Cái. Dài hơn 17 km cát mịn với hàng phi lao, Trà Cổ được xem là một trong những bãi biển tự nhiên dài nhất Việt Nam. Ngoài bờ biển rộng lớn lộng gió, nơi đây còn giữ di sản văn hóa quý như đình Trà Cổ (xây thế kỷ XVI) và nhà thờ trăm năm kiến trúc gô-tích đặc sắc, biểu tượng cho sự gắn bó và ký ức của vùng đất biên cương.
Cách thành phố Hạ Long khoảng 3 giờ 30 đi xe qua cao tốc Hạ Long - Móng Cái, Trà Cổ đẹp nhất vào mùa hè (tháng Năm đến tháng Tám) để kết hợp tắm biển, tham quan văn hóa và khám phá vùng biên. Khi đến, đừng quên ghé khu tưởng niệm Sa Vĩ để chụp ảnh trước công trình hình lá phi lao đánh dấu chủ quyền quốc gia. Hãy tận dụng việc ở gần cửa khẩu Móng Cái để dạo các chợ biên giới nhộn nhịp và thưởng thức hải sản địa phương, nhất là ghẹ và tôm tươi.