Tìm hiểu thêm về Ẩm thực Bắc Kạn: Top 10 báu vật ẩm thực của vùng
1. Cá nướng Ba Bể: biểu tượng khói thơm của hồ trên núi
Giới thiệu & nguyên liệu
Không thể thiếu trong mọi chuyến dừng chân bên hồ Ba Bể, cá nướng Ba Bể nổi tiếng nhờ chất lượng đặc biệt của cá tự nhiên do người Tày đánh bắt hằng ngày. Chủ yếu là những loài cá nước ngọt nhỏ (như cá mương hay cá đao), to chừng ngón tay, sống trong làn nước sâu, trong của hồ. Thịt cá rất chắc, ngọt và không hề có mùi bùn.

Ảnh: Đào Thảo
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Sau khi làm sạch kỹ, cá không đánh vảy để giữ thịt mềm khi nướng. Cá được xiên từng con vào que tre chẻ nhỏ, thành những “nan quạt” 4-8 con. Bí quyết hương vị nằm ở việc phơi nắng trước vài giờ, rồi nướng chậm trên than củi hồng. Da cá vàng giòn, thịt tỏa mùi gỗ và mùi khói nhẹ. Cá ăn nóng, chấm xì dầu hoặc muối giã ớt rừng, nhấp kèm ngụm rượu ngô địa phương.
Ăn ở đâu:
Các bến thuyền và bản homestay Pác Ngòi / Bó Lù - xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể.
Chợ đêm hồ Ba Bể.
Giá tham khảo: 25.000 - 40.000 đồng một xiên.
2. Lợn quay lá mắc mật: tinh hoa giòn rụm của núi rừng
Giới thiệu & nguyên liệu
Món ăn đặc biệt gắn liền với lễ hội truyền thống và tiệc cưới của người Tày, Nùng, lợn quay mắc mật tôn vinh giống lợn đen thả rông trong các thung lũng đá vôi. Giống lợn địa phương này có thịt chắc, rất thơm và lớp mỡ dưới da mỏng, lý tưởng để quay.

Ảnh: Điện Máy Xanh
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Bí quyết tuyệt đối của món nằm ở phần nhồi bụng: bụng lợn được nhồi thật nhiều lá tươi và quả khô mắc mật (loài cây rừng trong vùng có mùi thơm thoảng long não và chanh), giã với muối, ớt và mì chính. Lợn được xiên vào cây tre dài rồi quay tay hàng giờ trên than củi. Trong lúc quay, người nướng liên tục phết lên da hỗn hợp mật ong rừng và nước quất. Thành quả thật ấn tượng: da đỏ au giòn rụm, thịt mọng nước và thấm tinh dầu mắc mật.
Ăn ở đâu:
Nhà hàng Thành Luân - TP Bắc Kạn.
Chợ trung tâm Phủ Thông - huyện Bạch Thông.
Giá tham khảo: 200.000 - 250.000 đồng một kg (hoặc khoảng 80.000 đồng một suất).
3. Lạp sườn hun khói: tài hun khói lâu đời
Giới thiệu & nguyên liệu
Món thịt làm truyền thống vào đầu mùa đông, lạp sườn hun khói Bắc Kạn khác lạp xưởng miền xuôi ở mùi khói gỗ đậm và thớ thịt chắc. Lạp sườn làm từ thịt vai và ba chỉ lợn đen băm tay to hạt, cân bằng hoàn hảo giữa nạc và mỡ.

Ảnh: Bùi Quang
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Thịt được ướp muối, đường, rượu ngô nặng, gừng và nhất là hạt mắc mật xay. Hỗn hợp được nhồi vào ruột lợn non, rồi treo trên gác bếp nhiều tuần. Củi tre và bã mía cháy chậm tỏa khói thơm làm khô và nhuộm lạp sườn màu nâu gạch đặc trưng. Trước khi ăn, lạp sườn được rửa nước nóng rồi rán nguyên cây hoặc nướng than, sau đó thái khoanh. Lạp sườn dai chắc, chua nhẹ tự nhiên do lên men và thơm mùi khói quyến rũ.
Mua ở đâu:
Các cửa hàng đặc sản ở TP Bắc Kạn.
Các làng nghề ở huyện Chợ Đồn.
Giá tham khảo: 280.000 - 350.000 đồng một kg.
4. Xôi đăm đen: sắc màu kỳ diệu của xôi Tày
Giới thiệu & nguyên liệu
Món xôi lễ làm vào dịp Tết Nguyên đán và Tết Thanh minh, xôi đăm đen (xôi ngũ sắc) là một tác phẩm nghệ thuật ẩm thực tượng trưng cho ngũ hành phương Đông. Xôi chỉ dùng nếp nương (nếp nương), giống nếp trồng trên nương rẫy, hạt dài, bóng và rất thơm.
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Mọi màu của xôi đều 100% tự nhiên từ cây rừng quanh bản: màu đỏ từ lá cẩm, màu vàng từ củ nghệ rừng hoặc hoa mật mật, màu xanh/tím từ các loại lá cẩm khác pha tro bếp, màu đen từ nước lá cẩm ngâm nước vôi. Mỗi phần xôi màu được đồ riêng trong chõ gỗ (chõ gỗ), cho hạt xôi mềm dẻo không dính tay. Xôi được bày trên lá chuối, thường rắc muối vừng hoặc ăn kèm thịt quay.
Ăn ở đâu:
Các chợ phiên huyện (chợ phiên) - Chợ Đồn, Bằng Lũng, Ba Bể.
Nhà dân (homestay) ở Pác Ngòi.
Giá tham khảo: 20.000 - 40.000 đồng một suất.
5. Tôm chua Ba Bể: vị chua thanh của tôm hồ
Giới thiệu & nguyên liệu
Món mắm đặc sắc của vùng hồ, tôm chua Ba Bể khác các loại nước mắm thông thường, là món muối thủ công rất tinh tế. Tôm nước ngọt đánh bắt còn sống ở các vịnh nhỏ trong hồ được chọn vì độ tươi tuyệt đối.
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Tôm được rửa bằng rượu mạnh cho sạch, rồi trộn với xôi chín, riềng thái sợi mảnh, tỏi giã, ớt tươi và chút muối. Tất cả được cho vào hũ sành bịt kín, để lên men tự nhiên ở nơi mát khoảng hai mươi ngày. Khi chín, tôm có màu đỏ hồng đẹp và giữ nguyên con. Thịt tôm chua dịu, cay nhẹ và thấm mùi riềng ấm. Món này truyền thống ăn với ba chỉ luộc thái mỏng, chuối chát, khế và cơm nóng.
Mua ở đâu:
Các hợp tác xã thủ công ở bản Khàn Trung - xã Nam Mẫu, Ba Bể.
Chợ trung tâm TP Bắc Kạn.
Giá tham khảo: 60.000 - 90.000 đồng một hũ 500 g.
6. Miến dong Tri Phủ: miến dong giòn dai thuần khiết
Giới thiệu & nguyên liệu
Được xem là một trong những loại miến ngon nhất miền Bắc, miến đao Tri Phủ (hay miến đao Cờ Đỏ) được làm hoàn toàn thủ công ở huyện Na Rì. Nguyên liệu duy nhất là tinh bột từ củ dong riềng (củ đao dong, canna edulis) trồng trên sườn núi đá trong vùng.

Ảnh: Bùi Thủy
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Tinh bột dong được lọc nhiều lần bằng nước suối trong cho hết vị đắng rồi pha thành bột lỏng, tráng thành bánh mỏng, phơi nắng trên phên tre. Bánh sau đó được thái thành sợi đều màu nâu xám tự nhiên, không chất tẩy trắng hay phụ gia hóa học. Nét riêng của miến dong Tri Phủ là rất chịu nấu: dù hâm lại hay để lâu trong nồi nước dùng gà, xương nóng, sợi miến vẫn chắc, dai và giòn sần sật.
Mua ở đâu:
Làng nghề Yến Lạc - huyện Na Rì.
Các cửa hàng OCOP Bắc Kạn.
Giá tham khảo: 60.000 - 80.000 đồng một kg miến khô.
7. Rau bò khai: hương vị hoang dã của núi đá
Giới thiệu & nguyên liệu
Loại rau rừng tiêu biểu của vùng núi đá vôi Bắc Kạn, rau bò khai (còn gọi là rau dạ yến) là loài dây leo mọc tự nhiên dưới bóng các khối núi đá. Ngọn non xanh mướt và tua cuốn mảnh rất được ưa chuộng vì tốt cho sức khỏe (nhất là cho thận) và có vị rau rất riêng.

Ảnh: Bùi Thủy
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Trước khi nấu, rau được vò nhẹ cho mềm sợi và dậy mùi thơm. Món phổ biến và ngon nhất là rau bò khai xào tỏi: rau được xào lửa thật to trong chảo với nhiều tỏi đập và chút dầu hào. Rau giữ màu xanh ngọc, hơi giòn, vị đậm, ngọt dịu và có chút đắng thanh ở hậu vị. Rau rất hợp với các món thịt hun khói hay cơm rang.
Ăn ở đâu:
Hầu hết các quán ăn truyền thống ở TP Bắc Kạn và huyện Ba Bể.
Các quán ăn đồng quê quanh hồ Ba Bể.
Giá tham khảo: 40.000 - 60.000 đồng một đĩa.
8. Bánh ngải: vị ngọt mùa xuân của lá ngải
Giới thiệu & nguyên liệu
Món bánh truyền thống của người Tày, bánh giầy ngải là món quà quê làm vào đầu xuân, khi ngọn ngải cứu rừng (rau ngải) non và thơm nhất.

Ảnh: Hải Minh
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Lá ngải non được rửa sạch rồi luộc trong nước tro bếp đã lọc để giữ màu xanh và bớt đắng. Sau đó lá được giã thật mạnh trong cối gỗ lớn với xôi nếp nóng, đến khi thành khối bột xanh sẫm mịn, dẻo và mượt. Bột được nặn thành những chiếc bánh tròn nhỏ, nhân vừng đen rang và đường mía nấu chảy. Bánh mềm dẻo tuyệt vời, hòa quyện mùi lá ngải thơm mát với vị ngọt bùi của vừng.
Mua ở đâu:
Các chợ truyền thống Na Rì, Chợ Đồn và Ba Bể.
Các quầy bánh thủ công dọc đường đến các điểm du lịch.
Giá tham khảo: 5.000 - 10.000 đồng một cái.
9. Cá ủ chua với cơm rượu: món cá chua truyền thống của nhà nông
Giới thiệu & nguyên liệu
Món ăn dân dã có nguồn gốc từ huyện Chợ Đồn, cá mắm chua là công thức lâu đời của đồng bào vùng cao để trữ cá suối trong mùa khô. Món dùng cá nước ngọt cỡ vừa (cá chép, cá chày) bắt ở các con suối chảy xiết.
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Cá đánh vảy, mổ sạch, ướp muối, riềng giã, rượu và một nguyên liệu then chốt: cơm rượu (xôi lên men bằng men lá rừng truyền thống). Tất cả được nén chặt vào hũ sành, bịt kín bằng lá chuối và ủ nhiều tháng. Khi ăn, cá được hấp hoặc xào với hành lá và ớt. Xương cá mềm, thịt có vị chua ngọt rất phức hợp, đậm umami, hợp tuyệt vời với bát xôi nóng.
Mua ở đâu:
Chợ trung tâm Bằng Lũng - huyện Chợ Đồn.
Các quán ăn dân tộc trong vùng.
Giá tham khảo: 70.000 - 100.000 đồng một hũ.
10. Măng nứa rừng: vị tươi mát của măng rừng
Giới thiệu & nguyên liệu
Báu vật của những cánh rừng ẩm Bắc Kạn, măng nứa (măng rừng nứa) được người dân bẻ tay ngay từ những cơn mưa đầu mùa. Khác măng miền xuôi, măng nứa nhỏ, thành mỏng, thịt rất mềm và ngọt, không hề đắng.

Ảnh: Bùi Thủy
Bí quyết chế biến & thưởng thức
Măng non được bóc vỏ, luộc rồi khoét ruột nhẹ nhàng. Sau đó nhồi nhân thịt lợn băm, mộc nhĩ (mộc nhĩ), hành, trứng và rau thơm núi. Măng nhồi được hấp hoặc ninh nhẹ trong nước dùng trong. Khi ăn, vị giòn mát, ngọt nhẹ của măng rừng tương phản tuyệt vời với nhân thịt béo mọng, thành món ăn nhẹ nhàng, cân bằng và đậm hồn rừng Bắc Kạn.
Ăn ở đâu:
Các nhà nghỉ truyền thống ở Vườn quốc gia Ba Bể.
Các nhà hàng đặc sản ở TP Bắc Kạn.
Giá tham khảo: 60.000 - 90.000 đồng một đĩa.









